{"id":270,"date":"2015-07-20T16:31:50","date_gmt":"2015-07-20T14:31:50","guid":{"rendered":"http:\/\/piotrwypych.com\/?page_id=270"},"modified":"2025-05-11T19:10:07","modified_gmt":"2025-05-11T17:10:07","slug":"recenzje-artykuly","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/piotrwypych.eu\/?page_id=270","title":{"rendered":"recenzje, artyku\u0142y"},"content":{"rendered":"

Kapliczki, krzy\u017ce i figury przydro\u017cne wojew\u00f3dztwa \u0142\u00f3dzkiego w fotografii Piotra Wypycha<\/strong><\/em>
Kapliczki, krzy\u017ce i figury przydro\u017cne wojew\u00f3dztwa \u0142\u00f3dzkiego w fotografii Piotra Wypycha.
Piotr Wypych, to osobowo\u015b\u0107 bardzo bogata. Pod wzgl\u0119dem wyuczonego i wykonywanego zawodu to przede wszystkim le\u015bnik, zafascynowany pi\u0119knem przyrody i ojczystego krajobrazu. Po drugie, to r\u00f3wnie\u017c dyplomowany artysta grafik, kt\u00f3ry uczy\u0142 si\u0119 przenosi\u0107 na papier i p\u0142\u00f3tno postrzegane\u00a0w naturze pi\u0119kno, pod okiem mistrz\u00f3w krakowskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych.\u00a0To wreszcie historyk, od niedawna doktor nauk humanistycznych w zakresie historii, kt\u00f3ry to stopie\u0144 uzyska\u0142 w Uniwersytecie Rzeszowskim. Jako m\u0142ody le\u015bnik, pod koniec lat 80. XX w., pracuj\u0105c w terenie, zacz\u0105\u0142 interesowa\u0107 si\u0119 przydro\u017cnymi krzy\u017cami i kapliczkami. Pocz\u0105tkowo urzek\u0142a go ciekawa i r\u00f3\u017cnorodna forma tych obiekt\u00f3w \u2013 ich wpisanie w ojczysty krajobraz.\u00a0Z biegiem czasu zacz\u0105\u0142 dostrzega\u0107 odr\u0119bno\u015b\u0107 pewnych grup kapliczek i krzy\u017cy, kt\u00f3re odznacza\u0142y si\u0119 podobn\u0105 budow\u0105, wsp\u00f3lnym warsztatem tw\u00f3rczym i zasi\u0119giem wyst\u0119powania. Jeszcze p\u00f3\u017aniej zacz\u0105\u0142 interesowa\u0107 si\u0119 ich histori\u0105, funkcj\u0105 obrz\u0119dow\u0105 jak i genez\u0105 powstawania tych obiekt\u00f3w. Efektem tych dwudziestoletnich zainteresowa\u0144, kt\u00f3re przerodzi\u0142y si\u0119 w regularne badania naukowe jest wspania\u0142a kolekcja kilkunastu tysi\u0119cy barwnych fotografii, dokumentuj\u0105cych krzy\u017ce, kapliczki i figury przydro\u017cne, tego szczeg\u00f3lnego pogranicza trzech historycznych krain: Wielkopolski, Ma\u0142opolski i Mazowsza \u2013 kt\u00f3re to pogranicze wesz\u0142o w sk\u0142ad dzisiejszego wojew\u00f3dztwa \u0142\u00f3dzkiego. Do wielu z tych obiekt\u00f3w, aby wykona\u0107 dobre zdj\u0119cie, aby wyczerpa\u0107 temat fotograficzny i ukaza\u0107 tempo ich przemian przyje\u017cd\u017ca\u0142 na przestrzeni lat po kilka, a nawet kilkadziesi\u0105t razy. Stara\u0142 si\u0119 wydoby\u0107 w r\u00f3\u017cnych porach roku, przy odmiennej pogodzie, w r\u00f3\u017cnych porach dnia \u2013 od \u015bwitu do zmierzchu \u2013 tak naturalny charakter jak i koloryt tych miejsc i obiekt\u00f3w wpisanych w krajobraz, miejsc, w kt\u00f3rych nast\u0105pi\u0142a niejako \u201ematerializacja wiary\u201d, pocz\u0105wszy od skromnej skrzyneczki nadrzewnej \u2013 do monumentalnych bogato zdobionych kaplic i figur przydro\u017cnych. Z ludzkiej pami\u0119ci, archiw\u00f3w i bibliotek pozyskiwa\u0142 jak najwi\u0119cej informacji dotycz\u0105cych historii, legend oraz motywacji stawiania krzy\u017cy i kapliczek. Badania te sta\u0142y si\u0119 dla Piotra Wypycha podstaw\u0105 do napisania, obronionej w 2013 r. z wyr\u00f3\u017cnieniem, pracy doktorskiej \u201eDziedzictwo historyczne ma\u0142ej architektury sakralnej (XVIII-XX w.) na terenie Zespo\u0142u Nadpilicznych Park\u00f3w Krajobrazowych\u201d. Fotografie Piotra Wypycha niew\u0105tpliwie posiadaj\u0105 walory artystyczne ale r\u00f3wnie istotne jest traktowanie ich jako naukowego dokumentu \u2013 zapisu zmian zachodz\u0105cych w otoczeniu, jako odchodz\u0105cych i mocno przekszta\u0142canych element\u00f3w naszego krajobrazu, jako niewyczerpanego \u017ar\u00f3d\u0142a informacji dla r\u00f3\u017cnych dziedzin nauki. Uwa\u017cam i\u017c Piotr Wypych wchodzi do kr\u0119gu najlepszych znawc\u00f3w ma\u0142ej architektury sakralnej w naszym kraju, tak pod wzgl\u0119dem nauki jak\u00a0i sztuki fotografii. Rzesz\u00f3w 2013.<\/p>\n

Ks. dr hab. STANIS\u0141AW NABYWANIEC<\/p>\n<\/p>\n

Piotr Wypych<\/strong><\/em>, artysta niezwykle silnie zwi\u0105zany emocjonalnie z Ziemi\u0105 \u0141\u00f3dzk\u0105, g\u0142\u0119boko poch\u0142oni\u0119ty przyrod\u0105\u00a0i histori\u0105 tego regionu. Chyba nie tylko z powodu miejsca swego urodzenia, ale przede wszystkim z g\u0142\u0119bokiej wra\u017cliwo\u015bci\u00a0na otaczaj\u0105cy \u015bwiat, kt\u00f3ra dana jest tylko nielicznym. Od chwili uko\u0144czenia krakowskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych, a w\u0142a\u015bciwie ju\u017c od pierwszego roku studi\u00f3w [wtedy si\u0119 poznali\u015bmy], ilustrowa\u0142 przyrod\u0119, tak\u0105 jak\u0105 widzia\u0142 . Fascynowa\u0142 si\u0119 owadami, zwierz\u0105tkami, rozmaitymi ro\u015blinami, rzek\u0105 Pilic\u0105, kt\u00f3ra fotografowa\u0142 cz\u0119sto i o ka\u017cdej porze roku. Chrz\u0105szcze,\u00a0\u0107my czy motyle, rzadko ju\u017c wyst\u0119puj\u0105ce, malowa\u0142 z ogromnym zapa\u0142em, nadaj\u0105c im encyklopedyczny charakter, ale r\u00f3wnie\u017c malarskie interpretacje. Stare kapliczki, przydro\u017cne krzy\u017ce\u00a0czy \u015bwi\u0105tki wielokrotnie by\u0142y dokumentowane z zapa\u0142em godnym etnografa. Co po latach zaowocowa\u0142o wydaniem kilku \u015bwietnych album\u00f3w. Zainteresowanie antropologi\u0105 kulturoznawstwo\u00a0to kolejny kierunek jego zainteresowa\u0144 – mam wra\u017cenie,\u00a0\u017ce chyba w okolicy nie ma \u017cadnego zabytku architektury,\u00a0kt\u00f3ry nie by\u0142by obfotografowany i opisany przez Piotra.\u00a0Wielokrotnie rozmawiali\u015bmy o jego wyjazdach w plener\u00a0w poszukiwaniu nowych temat\u00f3w, zar\u00f3wno do fotografowania jak i rysowania. Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce zawsze imponowa\u0142 mi jego ogromny zapa\u0142 i entuzjazm w poszukiwaniu historii zwi\u0105zanych z obiektami kt\u00f3re dokumentowa\u0142. Pi\u0119kno przyrody w jego projektach jest zawsze bardzo wa\u017cne. Przypominam sobie\u00a0jak przed laty Piotr zaprojektowa\u0142 plakaty do g\u0142o\u015bnej akcji \u00abSprz\u0105tanie \u015awiata\u00bb. Jego plakaty wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 z ogromnej liczby projekt\u00f3w – by\u0142y jakby uduchowione pi\u0119knem przyrody,\u00a0a tylko niekt\u00f3re elementy umieszczone na dalszym planie , nawi\u0105zywa\u0142y do g\u0142\u00f3wnego tematu. Mo\u017cna z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 powiedzie\u0107, \u017ce pi\u0119kno przyrody jest si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105 i wielk\u0105 fascynacj\u0105 Piotra wyra\u017anie widoczn\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci jego\u00a0prac artystycznych. Ta wielokierunkowo\u015b\u0107 jego zainteresowa\u0144 pozwala s\u0105dzi\u0107, i\u017c nadal b\u0119dzie tworzy\u0142 najr\u00f3\u017cniejsze prace,kt\u00f3re b\u0119dziemy mogli ogl\u0105da\u0107 na jego kolejnych wystawach. Warszawa 2014.<\/p>\n

art. grafik ANDRZEJ ARCIMOWICZ<\/p>\n<\/p>\n

Codzienne fascynacje, fotografie Piotra Wypycha.<\/strong><\/em><\/p>\n

Le\u015bnik i artysta grafik oraz doktor nauk humanistycznych,\u00a0a przy tym cz\u0142owiek o renesansowych zainteresowaniach,\u00a0dr Piotr Wypych z zami\u0142owaniem uprawia tw\u00f3rczo\u015b\u0107 fotograficzn\u0105. Rejestruje swoje najbli\u017csze otoczenie: dom, rodzin\u0119, znajomych,\u00a0swoje miasto oraz trasy licznych podr\u00f3\u017cy artystycznych. Fotografuje du\u017co i z zapa\u0142em kolekcjonuje obrazy. Krajoznawca dba o poziom merytoryczny dzie\u0142, oraz o ich poziom estetyczny. Tworzy obrazy\u00a0o wybitnych walorach plastycznych i znakomitym opracowaniu warsztatowym. Swoje fotografie uk\u0142ada w cykle, kt\u00f3re obejmuj\u0105 r\u00f3\u017cnorodne aspekty autorskiego \u015bwiata codziennych fascynacji (…).\u00a0Dr Piotr Wypych z zapa\u0142em fotografuje napotkane obiekty architektoniczne. Dokumentuje uk\u0142ady urbanistyczne, ulice,\u00a0place oraz budowle, aby zachowa\u0107 ich wygl\u0105d dla nast\u0119pnych\u00a0pokole\u0144. Ze szczeg\u00f3lnym upodobaniem szuka starych, zabytkowych element\u00f3w, odkrywa ich urod\u0119, zapisuje unikalne formy, kszta\u0142ty, cienie rzucane na \u015bciany okolicznych dom\u00f3w, a tak\u017ce obrazy latarni przegl\u0105daj\u0105ce si\u0119 w ulicznych ka\u0142u\u017cach. Artysta kolekcjonuje wizerunki zabytk\u00f3w architektury, od wykopalisk archeologicznych, poprzez zespo\u0142y ko\u015bcio\u0142\u00f3w i klasztor\u00f3w (znakomite wn\u0119trza !),\u00a0do \u015bredniowiecznych warowni, pa\u0142ac\u00f3w, dwor\u00f3w i zabytkowych ogrod\u00f3w. Wa\u017cne miejsce w tw\u00f3rczo\u015bci dr Piotra Wypycha zajmuj\u0105 krajobrazy i przyroda. Ukochane tematy autor fotografuje w wersji czarno bia\u0142ej, w r\u00f3\u017cnych porach roku, przy r\u00f3\u017cnych stanach atmosferycznych (pe\u0142ne s\u0142o\u0144ce, deszcz, \u015bnieg, grad, mg\u0142a), w r\u00f3\u017cnych porach roku, w \u015bwietle dnia, tak\u017ce w okresie wschod\u00f3w i zachod\u00f3w s\u0142o\u0144ca, a cz\u0119sto po zapadni\u0119ciu zmroku. Zapisuje pejza\u017ce otwarte (cz\u0119sto w formie panoram) oraz fragmenty krajobrazu. Zna swoje tematy, fotografuje pojedyncze drzewa, szeregi wierzb na otwartej przestrzeni, a tak\u017ce wn\u0119trza lasu. Klasyczne krajobrazy fotografuje\u00a0we mg\u0142ach poranka, lub z kr\u0105\u017ckiem zachodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca,\u00a0a cz\u0119sto z pochmurnym niebem, podkre\u015blaj\u0105cym romantyczny nastr\u00f3j przedstawianego widoku. Utrwala wygl\u0105d mieszka\u0144c\u00f3w krajobrazu: \u017cubry na \u015bniegu, bociany w locie i na gnie\u017adzie, jelenie, sarny, paj\u0119czynki i inne. Mistrz w utrwalaniu subtelnych nastroj\u00f3w krajobrazu, w swojej tw\u00f3rczo\u015bci fotograficznej kontynuuje\u00a0i rozwija najpi\u0119kniejsze tradycje polskiej fotografii. Kielce 2014.<\/p>\n

art. fotografik PAWE\u0141 PIER\u015aCI\u0143SKI<\/p>\n<\/p>\n

Wywiad z dr Piotrem Wypychem, wicedyrektorem Zespo\u0142u Park\u00f3w Krajobrazowych Wojew\u00f3dztwa \u0141\u00f3dzkiego, Oddzia\u0142u Nadpilicznych Park\u00f3w Krajobrazowych w Moszczenicy.<\/em><\/h3>\n

Pan Piotr Wypych \u2013 le\u015bnik, artysta grafik\/fotografik. W 2013 roku obroni\u0142 prac\u0119 doktorsk\u0105 pt.:\u201eDziedzictwo historyczne ma\u0142ej architektury sakralnej (XVIII-XX w) na terenie Zespo\u0142u Nadpilicznych Park\u00f3w Krajobrazowych\u201d. W pracy \u0142\u0105czy zawody i zainteresowania, kt\u00f3re si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 \u2013 zajmuje si\u0119 ochron\u0105 krajobrazu i dziedzictwa kulturowego, projektami wydawnictw, antropologi\u0105 kulturow\u0105, promocj\u0105 i wystawiennictwem, oraz fotografi\u0105.<\/p>\n

Witam Pana. Pozna\u0142am Pana jako wsp\u00f3\u0142autora ksi\u0105\u017cki \u201eKamienie pami\u0119ci, kamienie niepami\u0119ci\u201d, kt\u00f3ra zachwyca magicznymi zdj\u0119ciami wiejskich cmentarzy ewangelickich wojew\u00f3dztwa \u0142\u00f3dzkiego.<\/strong><\/span><\/p>\n

Tak, wraz z moim koleg\u0105 Andrzejem Bia\u0142kowskim w ramach \u0141\u00f3dzkiego Domu Kultury zrealizowali\u015bmy projekt o tym tytule. Kilkuletnia kwerenda oraz badania terenowe umo\u017cliwi\u0142y zgromadzenie bogatej dokumentacji fotograficznej kilkudziesi\u0119ciu nekropolii ewangelickich z terenu obecnego wojew\u00f3dztwa \u0142\u00f3dzkiego. Powsta\u0142 album, a towarzyszy\u0142a mu wystawa zdj\u0119\u0107, prezentowana w kilkudziesi\u0119ciu galeriach i muzeach w \u0142\u00f3dzkim jak i w ca\u0142ej Polsce.<\/p>\n

Jedn\u0105 z tych nekropolii by\u0142 cmentarz w Klementynowie<\/strong><\/span><\/p>\n

Razem z Andrzejem Bia\u0142kowskim i \u0141\u00f3dzkim Domem Kultury wygrali\u015bmy konkurs w Ministerstwie Kultury na odtwarzanie najstarszych kapliczek i krzy\u017cy drewnianych w wojew\u00f3dztwie \u0142\u00f3dzkim. By\u0142 to du\u017cy projekt realizowany w latach 2003 \u2013 2011, kt\u00f3ry nazwali\u015bmy \u201ePejza\u017c Wszystkich \u015awi\u0119tych\u201d. W trakcie jego realizacji natkn\u0105\u0142em si\u0119 na cmentarzyk w Klementynowie. Rozmawia\u0142em z najstarszymi lud\u017ami, ws\u0142ucha\u0142em si\u0119 w opowie\u015bci o osadnikach, poznawa\u0142em histori\u0119 wsi Klementyn\u00f3w, po kt\u00f3rej zosta\u0142 tylko las. Widzia\u0142em potrzeb\u0119 w\u015br\u00f3d lokalnej spo\u0142eczno\u015bci, by upami\u0119tni\u0107 cmentarz. Postanowi\u0142em wykorzysta\u0107 prowadzony przez nas program i przygotowali\u015bmy kapliczk\u0119 pod wezwaniem \u015bw. Barbary, kt\u00f3ra jest m.in. or\u0119downiczk\u0105 dobrej \u015bmierci. Kapliczka s\u0142upowa stan\u0119\u0142a na granicy dawnej nekropolii. Ludno\u015b\u0107 przyj\u0119\u0142a ten symbol z zadowoleniem. Po\u015bwi\u0119cenie kapliczki uprawomocni\u0142o\/przywr\u00f3ci\u0142o pami\u0119\u0107 o tej mniejszo\u015bci narodowej. Wydaje si\u0119, \u017ce przywr\u00f3cenie temu miejscu jego sacrum zabezpieczy\u0142o to miejsce przed ca\u0142kowit\u0105 zag\u0142ad\u0105.<\/p>\n

Czy obecnie w jakikolwiek spos\u00f3b trwa dba\u0142o\u015b\u0107 o ten cmentarzyk?<\/strong><\/span><\/p>\n

Trwa \u2013 widz\u0119 cz\u0119sto pal\u0105ce si\u0119 lampki, kwiaty i inne ozdoby pod kapliczk\u0105 \u2013 kto\u015b to robi\u2026.<\/p>\n

Projekt \u201ePejza\u017c wszystkich \u015bwi\u0119tych\u201d zako\u0144czy\u0142 si\u0119 ju\u017c kilka lat temu. Pan jednak nie ustawa\u0142 w dzia\u0142aniach.<\/strong><\/span><\/p>\n

W trakcie swoich podr\u00f3\u017cy po wojew\u00f3dztwie \u0142\u00f3dzkim natrafi\u0142em na ustne przekazy m\u00f3wi\u0105ce, \u017ce w Przedborzu istnia\u0142 cmentarz. Zacz\u0105\u0142em go poszukiwa\u0107 i na le\u017c\u0105cym od\u0142ogiem polu natrafi\u0142em najpierw na ro\u015blinno\u015b\u0107, sugeruj\u0105c\u0105 istnienie w przesz\u0142o\u015bci nekropolii. Odnalaz\u0142em tam kilka p\u0142yt z inskrypcjami z liternictwem pi\u0119kn\u0105 kut\u0105 szwabach\u0105 z po\u0142owy XIX wieku. Zacz\u0105\u0142em interesowa\u0107 si\u0119 tym tematem. W archiwum w Piotrkowie Trybunalskim (oddzia\u0142 w Tomaszowie) dzi\u0119ki ksi\u0119gom ludno\u015bci sta\u0142ej Przedborza z prze\u0142omu XIX\/XX w. znalaz\u0142em spis mieszka\u0144c\u00f3w miejscowo\u015bci Przedb\u00f3rz wyznania ewangelickiego. Do niedawna w miejscowo\u015bci tej istnia\u0142 pi\u0119kny kantorat, kt\u00f3ry niestety sp\u0142on\u0105\u0142. O istnieniu tego cmentarza nie wiedzia\u0142 nawet pastor z Piotrkowa Trybunalskiego. A przecie\u017c cmentarzyk\u00f3w tych w naszym rejonie by\u0142o bardzo du\u017co, ostro\u017cnie szacuj\u0119 i\u017c w skali ca\u0142ego \u0142\u00f3dzkiego mo\u017ce by\u0107 500-550 tych nekropolii.<\/p>\n

Zatem udokumentowa\u0142 Pan istnienie osadnik\u00f3w \u2013 ewangelik\u00f3w w Przedborzu, tym samym przywracaj\u0105c pami\u0119\u0107 o nich. Nie mo\u017cna ju\u017c by\u0142o pozwoli\u0107 tej pami\u0119ci znowu umrze\u0107.<\/strong><\/span><\/p>\n

W 2013 roku poprosi\u0142em w\u0142adze Przedborza o pomoc. Do akcji w\u0142\u0105czyli si\u0119 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c moi koledzy z pracy, a tak\u017ce lokalna grupa dzia\u0142ania LGD Dolina Pilicy z prezesem Panem Hellmanem. Organizacja ta potraktowa\u0142a moj\u0105 pro\u015bb\u0119 o wsparcie finansowe bardzo \u017cyczliwie. Zaprojektowa\u0142em wi\u0119c obelisk oraz tablic\u0119 informacyjn\u0105. Ponownie wyznaczono geodezyjnie granice nekropolii. Gmina i miasto w\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 w akcj\u0119, uporz\u0105dkowano teren. Przy okazji odkryli\u015bmy kwatery \u017co\u0142nierzy z I Wojny \u015awiatowej, zupe\u0142nie ogo\u0142ocone. Po zako\u0144czeniu tych prac zorganizowali\u015bmy uroczysto\u015b\u0107, podczas kt\u00f3rej pastor z Piotrkowa dokona\u0142 po\u015bwi\u0119cenia.<\/p>\n

Czy podczas tych spotka\u0144 z pami\u0119ci\u0105, a raczej z jej brakiem, stawia\u0142 Pan sobie pytania o przyczyny odchodzenia w cie\u0144 tych miejsc?<\/strong><\/span><\/p>\n

Widz\u0119 takich przyczyn kilka. Oczywisty jest brak opieki pokoleniowej. W Przedborzu mieli\u015bmy ostanie poch\u00f3wki ze stycznia 1945. Krewni tych os\u00f3b by\u0107 mo\u017ce jeszcze \u017cyj\u0105, tyle, \u017ce najcz\u0119\u015bciej opu\u015bcili Polsk\u0119. W Polakach, kt\u00f3rzy prze\u017cyli wojn\u0119, narastaj\u0105ca przez lata nienawi\u015b\u0107 wybuch\u0142a i zosta\u0142a skierowana w stron\u0119 \u015blad\u00f3w po niedawnym okupancie – doprowadza\u0142o to do akt\u00f3w wandalizmu. Z innej za\u015b strony: mogi\u0142y ziemne, kt\u00f3re przewa\u017ca\u0142y na cmentarzach wiejskich, \u0142atwo uleg\u0142y naturalnemu rozpadowi.<\/p>\n

Problemem w obj\u0119ciu nieczynnych cmentarzy ewangelickich opiek\u0105 jest sprawa w\u0142asno\u015bci gruntu. W przypadku wielu miejscowo\u015bci zaistnia\u0142a sytuacja gdy w rubryce \u201ew\u0142asno\u015b\u0107\u201d pojawia si\u0119 wpis: \u201estan prawny nieuregulowany\u201d. Jak to by\u0142o w przypadku Przedborza?<\/strong><\/span><\/p>\n

Z tego co wiem teren by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 Skarbu Pa\u0144stwa i zawsze na mapach figurowa\u0142o tam wy\u0142\u0105czenie.<\/p>\n

Czy uwa\u017ca Pan, \u017ce dawne cmentarze ewangelickie powinny by\u0107 traktowane jako zabytki?<\/strong><\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, je\u015bli mamy do czynienia z cenn\u0105 sztuk\u0105 sepulklarn\u0105 na danym cmentarzu, wa\u017cnym wydarzeniem historycznym\/postaci\u0105 historyczn\u0105 zwi\u0105zanymi z tym miejscem czy zabytkowym starodrzewiem \u2013 to tak.<\/p>\n

\u015aledz\u0119 aktualnie sytuacj\u0119 w \u0141aznowskiej Woli \u2013 pi\u0119kny cmentarz, w\u0142\u0105czony do gminnej i wojew\u00f3dzkiej ewidencji zabytk\u00f3w, ale posiadaj\u0105cy w\u0142a\u015bnie \u201estan prawny nieuregulowany\u201d, pozbawiony jest tak naprawd\u0119 jakiejkolwiek opieki. W\u0142adze gminy nie mog\u0105 przeznaczy\u0107 \u015brodk\u00f3w na teren nie b\u0119d\u0105cy w\u0142asno\u015bci\u0105 gminy, a konserwator zabytk\u00f3w takich \u015brodk\u00f3w nie posiada. Mo\u017ce dobrze by\u0142oby zaanga\u017cowa\u0107 parafi\u0119 ewangelick\u0105?<\/strong><\/span><\/p>\n

Ewangelicy obecnie w \u0142\u00f3dzkim stanowi\u0105 ma\u0142\u0105 grup\u0119, przy wielo\u015bci problem\u00f3w z jakimi si\u0119 stykaj\u0105 – nie s\u0105 sk\u0142onni opiekowa\u0107 si\u0119 starymi cmentarzami wiejskimi. Wydaje si\u0119, \u017ce podobnie jak \u017bydzi, pozostawiaj\u0105 te miejsca w spokoju i odosobnieniu. Nie b\u0119d\u0105 oponowa\u0107, je\u015bli gmina zaopiekuje si\u0119 cmentarzem, sami jednak \u015brodk\u00f3w nie posiadaj\u0105, opiekowa\u0107 si\u0119 nie b\u0119d\u0105.<\/p>\n

Pan jednak nie pozostaje oboj\u0119tny na to, co z tymi miejscami si\u0119 dzieje.<\/strong><\/span><\/p>\n

Staram si\u0119 uwra\u017cliwia\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo, informowa\u0107 o istnieniu takich miejsc. Wszystko, co mog\u0119 zrobi\u0107, to zachowywa\u0107 pami\u0119\u0107 o nich. Takie miejsca powinny by\u0107 oznaczone i wy\u0142\u0105czone spod innych rodzaj\u00f3w zagospodarowania. Znam kilka pi\u0119knych cmentarzy w okolicach Zelowa, Be\u0142chatowa czy Piotrkowa. S\u0105 r\u00f3wnie magicznymi miejscami, co \u0141aznowska Wola. Fotografuj\u0119 je, by zachowa\u0107 t\u0119 magi\u0119. Dzi\u0119ki swojej pracy widywa\u0142em ich setki, budz\u0105 we mnie zachwyt i zadum\u0119 nad cz\u0142owieczym losem, daj\u0105 impuls do mojej tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n

Jakie prace na cmentarzach uwa\u017ca Pan za zabronione?<\/strong><\/span><\/p>\n

Uwa\u017cam, \u017ce nie wolno usuwa\u0107 starych drzew. Jedynym wyj\u0105tkiem mo\u017ce by\u0107 drzewo gro\u017c\u0105ce cz\u0142owiekowi \u201ezwaleniem si\u0119 na g\u0142ow\u0119\u201d. S\u0105 one stra\u017cnikami tych miejsc, nale\u017cy si\u0119 im opieka \u2013 nie tylko ze wzgl\u0119du na przepisy prawne. Uwa\u017cam, \u017ce cmentarze bez drzew s\u0105 strasznie smutne.<\/p>\n

Czy s\u0142ysza\u0142 Pan o polsko \u2013 niemieckiej konferencji naukowej w Poznaniu? Zatytu\u0142owano j\u0105 \u201eZiemia skrywa ko\u015bci. Zapomniane krajobrazy pami\u0119ci \u2013 cmentarze protestanckie w Wielkopolsce po 1945 roku.\u201d Konferencja sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci: metodologiczno – historiograficznej i warsztatowej. Zadaniem pierwszej by\u0142o stworzenie teoretycznych podstaw terminologicznych w zakresie ko\u015bcio\u0142\u00f3w protestanckich w Wielkopolsce, wypracowanie modelu obchodzenia si\u0119 z protestanckim dziedzictwem kulturowym w Wielkopolsce, szczeg\u00f3lnie w zakresie ewangelickich miejsc poch\u00f3wk\u00f3w. W cz\u0119\u015bci drugiej chodzi\u0142o o zebranie do\u015bwiadcze\u0144 aktywnych w Wielkopolsce grup spo\u0142ecznych w zakresie ratowania cmentarzy ewangelickich, ustalenie wsp\u00f3lnego wzorca post\u0119powania wobec miejsc poch\u00f3wk\u00f3w. Zainteresowanie w\u0142adz lokalnych i mieszka\u0144c\u00f3w pami\u0119ci\u0105 historyczn\u0105 w zakresie ewangelickiego dziedzictwa historycznego. Wypracowanie procedur eksploracyjnych i bada\u0144 nad lokaln\u0105 pami\u0119ci\u0105 w obszarach wyst\u0119powania obiekt\u00f3w cmentarnych, a tak\u017ce wsp\u00f3\u0142pracy w tym zakresie ze \u015brodowiskami niemieckich protestant\u00f3w, posiadaj\u0105cych wielkopolskie korzenie. (opis za: http:\/\/www.nekla.eu\/<\/a>)<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie s\u0142ysza\u0142em. A wnioskuj\u0105c z tego, co Pani m\u00f3wi, to musia\u0142o by\u0107 interesuj\u0105ce wydarzenie. Przy czym Wielkopolska ma te\u017c inn\u0105 specyfik\u0119 i troch\u0119 inny \u201ew\u0105tek kulturowy\u201d tej problematyki.<\/p>\n

Czy s\u0105dzi Pan, \u017ce mogliby\u015bmy pokusi\u0107 si\u0119 o zjednoczenie si\u0142 na terenie wojew\u00f3dztwa \u0142\u00f3dzkiego?<\/strong><\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie \u017ce tak. Na przyk\u0142ad lokalne grupy dzia\u0142ania (LGD) posiadaj\u0105 skromne \u015brodki na ma\u0142e projekty, warto je anga\u017cowa\u0107. Ka\u017cda gmina posiada skromniutki \u201eparagraf\u201d w bud\u017cecie na tego typu i tym podobne dzia\u0142ania \u2013 warto \u201ezapuka\u0107\u201d, po\u0142\u0105czy\u0107 \u015brodki \u2013 sk\u0142ada\u0107 granty\/wnioski do instytucji i fundacji na dofinansowanie.<\/p>\n

A co s\u0105dzi Pan o pomy\u015ble stworzenia programu edukacyjnego dla szk\u00f3\u0142 podstawowych? Mo\u017ce uda\u0142oby si\u0119 stworzy\u0107 autorski program nauki historii? W klasie 4. mamy dzia\u0142 \u201eMa\u0142a Ojczyzna\u201d – a \u0142\u00f3dzkie to ojczyzna czterech kultur.<\/strong><\/span><\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce sprawy te s\u0105 jeszcze bardzo dra\u017cliwe i delikatne, ale rozs\u0105dni i wra\u017cliwi nauczyciele mogliby pokusi\u0107 si\u0119 o w\u0142\u0105czenie nurtu wielonarodowo\u015bciowego do historii danego regionu jakiej\u015b \u201ema\u0142ej ojczyzny\u201d. Dobrze, \u017ceby m\u0142odzie\u017c si\u0119 z tym zetkn\u0119\u0142a a p\u00f3\u017aniej zdecydowa\u0142a, czy jest to dla niej istotne czy nie. Mo\u017cna tej historii uczy\u0107 \u201ena \u017cywo\u201d: zabra\u0107 dzieci w teren, pokaza\u0107 np. domy – siedliska osadnik\u00f3w, cmentarzyki czy cho\u0107by w archiwum spisy ludno\u015bci danej miejscowo\u015bci z przedwojnia. Na przyk\u0142ad w piotrkowskim czy \u0142\u0119czyckim regionie w latach 1941-1943 budowano dla osadnik\u00f3w z Besarabii czy Niemc\u00f3w Nadwo\u0142\u017ca\u0144skich domy tzw. \u201ebesarabki\u201d – wznoszono je z prefabrykat\u00f3w w dwa tygodnie, a domy te stoj\u0105 do dzi\u015b! Warto je pokaza\u0107, by przy tej okazji opowiedzie\u0107 o historii lokalnej. Podobnie ze starymi cmentarzami.<\/p>\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za czas po\u015bwi\u0119cony na rozmow\u0119. By\u0142o to dla mnie wa\u017cne i rozwijaj\u0105ce spotkanie.<\/strong><\/span><\/p>\n

Ja r\u00f3wnie\u017c dzi\u0119kuj\u0119. Doceniam Wasz\u0105 stron\u0119 \u2013 jest na wysokim poziomie merytorycznym i naukowym. Wracam do niej cz\u0119sto. Kawa\u0142 dobrej roboty! \u017bycz\u0119 powodzenia!<\/p>\n

W imieniu w\u0142asnym i ca\u0142ego naszego zespo\u0142u \u017cycz\u0119 nast\u0119pnych wspania\u0142ych pomys\u0142\u00f3w.<\/strong><\/span><\/p>\n

Wywiad przeprowadzi\u0142a<\/span>: HANNA SZURCZAK<\/p>\n

\n
\n
\n
\n
\n
www.cmentarzeewangelickie-lodzkie.pl<\/div>\n<\/section>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\u0141\u00f3dzkie od \u015bwitu do zmierzchu<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Piotr Wypych to autor wielu projekt\u00f3w, wystaw i wydawnictw po\u015bwi\u0119conych polskiej fotografii krajoznawczej, przyrodzie i zabytkom, tak\u017ce wojew\u00f3dztwa \u0142\u00f3dzkiego. Ten aktywny cz\u0142onek Okr\u0119gu \u015awi\u0119tokrzyskiego ZPAF, pracownik Zespo\u0142u Park\u00f3w Krajobrazowych Wojew\u00f3dztwa \u0141\u00f3dzkiego, pasjonat historii (w 2013 roku obroni\u0142 na Uniwersytecie Rzeszowskim prac\u0119 doktorsk\u0105 (\u201eDziedzictwo historyczne ma\u0142ej architektury sakralnej XVIII-XX wieku na terenie Zespo\u0142u Nadpilicznych Park\u00f3w Krajobrazowych\u201d), zdecydowa\u0142 si\u0119 na pierwsz\u0105 indywidualn\u0105 prezentacj\u0119 w siedzibie \u0141\u00f3dzkiego Towarzystwa Fotograficznego \u2013 Galerii im. Eugeniusza Hanemana. Dodajmy, \u017ce wcze\u015bniej go\u015bci\u0142 tu na ekspozycjach zbiorowych np. \u201e\u0141TF i Przyjaciele\u201d w 2020 roku, wsp\u00f3\u0142organizowa\u0142 plenery fotograficzne w regionie. Obecnie pokazuje efekty swoich artystycznych poczyna\u0144 z ostatnich dw\u00f3ch lat, z kt\u00f3rych miniony rok by\u0142 wyj\u0105tkowo intensywny. Czarno-bia\u0142e zdj\u0119cia, ze szerok\u0105 gam\u0105 niuans\u00f3w szaro\u015bci (kt\u00f3ra wed\u0142ug autora jest kolorem o wielkim potencjale) to podsumowanie jego wcze\u015bniejszych do\u015bwiadcze\u0144 w uwiecznianiu wiejskiego i miejskiego krajobrazu, ale r\u00f3wnie\u017c pokazanie mo\u017cliwo\u015bci fotografii aran\u017cowanej, polegaj\u0105cej na kreowaniu sytuacji podkre\u015blaj\u0105cych urod\u0119 miejsca, niepowtarzalno\u015bci chwili, zjawiskowo\u015bci momentu, zarejestrowanego w kadrze. Dobrym tego przyk\u0142adem jest fotograficzny zapis performance Piotra Wypycha pt. \u201eKobieta i uciekaj\u0105ca m\u0119ska koszula\u201d \u2013 cykl zdj\u0119\u0107 ma\u0142\u017conki pr\u00f3buj\u0105cej z\u0142apa\u0107 tytu\u0142ow\u0105 koszul\u0119 (autora) unosz\u0105c\u0105 si\u0119 na tle Parku Krajobrazowego Mi\u0119dzyrzecza Warty i Widawki. Czu\u0142y na urod\u0119 krajobrazu artysta tropi bowiem pi\u0119kne i zjawiskowe miejsca, tak\u017ce wojew\u00f3dztwa \u0142\u00f3dzkiego, i uwiecznia za dnia i w nocy np. \u201eRuiny zamku w Majkowicach\u201d czy \u201eAnio\u0142 z Sulejowa\u201d, a zimowy krajobraz dodatkowo je odrealnia, podkre\u015blaj\u0105c efektowne kontrasty czerni i bieli. To \u015bwiadome ograniczenie jest pok\u0142osiem graficznych do\u015bwiadcze\u0144, zapocz\u0105tkowanych w ASP w Krakowie, gdzie Piotr Wypych studiowa\u0142 na Wydziale Grafiki ze specjalizacj\u0105 w grafice projektowej. Kolor kojarzy mu si\u0119 bardziej z dokumentacj\u0105, sam ma w dorobku liczne zdj\u0119cia barwne, ostatnio skupia si\u0119 jednak na czerni, bieli i niuansach szaro\u015bci np. w widokach zaoranych p\u00f3l, uwiecznianych o r\u00f3\u017cnych porach dnia, z r\u00f3\u017cnej perspektywy, oryginalnie wykadrowanych (cykl \u201eGrafika roli\u201d). To subtelne impresje zwracaj\u0105 uwag\u0119 na niezwyk\u0142o\u015b\u0107 miejsc tylko z pozoru pospolitych, jak si\u0119 okazuje \u2013 bardzo inspiruj\u0105cych. Takie urokliwe krajowidoki z prowincji to g\u0142\u00f3wny w\u0105tek tw\u00f3rczo\u015bci Piotra Wypycha, cho\u0107 nie zapominajmy, \u017ce r\u00f3wnie interesuj\u0105ce s\u0105 zdj\u0119cia \u0141odzi jego autorstwa np. Placu Ko\u015bciuszki z cieniem pomnika czy cykl \u201eKamienie krzycze\u0107 b\u0119d\u0105\u201d, dedykowany zag\u0142adzie polskich \u017byd\u00f3w. Prezentowane na wystawie prace to przyk\u0142ad dojrza\u0142ej tw\u00f3rczo\u015bci, \u015bwiadomej mo\u017cliwo\u015bci fotograficznego medium, przefiltrowanej przez wielk\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 autora na pi\u0119kno rodzimego pejza\u017cu, bacznie obserwowanego od \u015bwitu do zmierzchu
\u2013 z racji zawodu i pasji.<\/p>\n\n\n\n

Monika Nowakowska<\/p>\n\n\n\n

Piotr Wypych, Kapliczki, krzy\u017ce i figury przydro\u017cne Wojew\u00f3dztwa \u0141\u00f3dzkiego, Wydawca: Wojew\u00f3dztwo \u0141\u00f3dzkie, \u0141\u00f3d\u017a 2020, ss. 272.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

W ko\u0144cu ubieg\u0142ego roku pojawi\u0142a si\u0119 cenna publikacja autorstwa dr. Piotra Wypycha \u201eKapliczki, krzy\u017ce i figury przydro\u017cne Wojew\u00f3dztwa \u0141\u00f3dzkiego\u201d. Jest to kolejna publikacja pasjonata ma\u0142ej architektury sakralnej, szczeg\u00f3lnie w rejonie Wojew\u00f3dztwa \u0141\u00f3dzkiego oraz obszaru nale\u017c\u0105cego do Zespo\u0142u Nadpilicznych Park\u00f3w Krajobrazowych. Pasj\u0119 t\u0119 \u0142\u0105czy on z zawodem le\u015bnika, zapalonego fotografa i profesjonalnego badacza kultury i historii regionu. Jest on tak\u017ce historykiem sztuki, interesuj\u0105cym si\u0119 histori\u0105, etnografi\u0105, literatur\u0105, folklorem. Ma wielkie uzdolnienia artystyczne i wra\u017cliwo\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105 co najmniej w kilku dziedzinach: rysunku, grafiki, architektury, fotografii artystycznej. Nie obce jest mu muzealnictwo i \u017cywe zainteresowanie sztuk\u0105 ludow\u0105. Szczeg\u00f3lnie bliskie jest mu dziedzictwo kulturowe i historyczne najstarszych \u015blad\u00f3w ma\u0142ego budownictwa sakralnego tworzonego przez miejscowych rzemie\u015blnik\u00f3w. Zar\u00f3wno ta, jak i szereg poprzednio wydanych publikacji autorstwa A. Wypycha m.in. albumy: \u201eKrajobrazy znad Pilicy\u201d (1998), \u201eSkarby znad Pilicy\u201d (2000), \u201eKapliczki i krzy\u017ce znad Pilicy\u201d (2001), i wsp\u00f3\u0142autorstwa trzech album\u00f3w b\u0119d\u0105cych pok\u0142osiem Og\u00f3lnopolskich Plener\u00f3w Fotograficznych: „Natura – Krajobraz – Nadpiliczne Krajobrazy”, cz. 1: \u201ePrzedborski Park Krajobrazowy\u201d, cz. 2: \u201eSulejowski Park Krajobrazowy\u201d, cz. 3: \u201eSpalski Park Krajobrazowy\u201d \u2013 wszystkie one urzekaj\u0105 swym pi\u0119knem dzi\u0119ki zamieszczonym w nich fotografiom ilustruj\u0105cym naturalny i kulturowy krajobraz, a tak\u017ce zorganizowane przez niego wystawy i plenery, poprzedzona zosta\u0142a wieloletnimi i \u017cmudnymi badaniami \u017ar\u00f3d\u0142owymi i terenowymi, oraz gromadzeniem informacji i stanowi powa\u017cny wk\u0142ad w uchronienie od zapomnienia kulturalnego dziedzictwa tworzonego przez wiele pokole\u0144 Polak\u00f3w. Efekty tych bada\u0144 popar\u0142 nie tylko materia\u0142em archiwalnym i bogata literatur\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142ow\u0105 oraz przedmiotow\u0105, ale tak\u017ce, co jest bardzo cenne, udokumentowa\u0142 graficznie i fotograficznie. Na podkre\u015blenie zas\u0142uguje skrupulatno\u015b\u0107 w dokumentowaniu i przekazie efekt\u00f3w badawczych. Bezprecedensowym dokonaniem Piotra Wypycha by\u0142 projekt, kt\u00f3rego na pr\u00f3\u017cno by\u0142oby szuka\u0107 w dotychczasowej, jak\u017ce bogatej literaturze po\u015bwi\u0119conej krzy\u017com i kapliczkom. By\u0142 nim program zatytu\u0142owany \u201ePejza\u017c Wszystkich \u015awi\u0119tych \u2013 rekonstrukcja krajobrazu kulturowego\u201d. Projekt ten, kt\u00f3ry Autor realizowa\u0142 wsp\u00f3lnie z \u0141\u00f3dzkim O\u015brodkiem Regionalnym reprezentowanym przez etnografa Andrzeja Bia\u0142kowskiego przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego okaza\u0142 si\u0119 niebywa\u0142ym przedsi\u0119wzi\u0119ciem, rozpisanym na kilka lat (2006-2011). Projekt zako\u0144czy\u0142 si\u0119 sukcesem polegaj\u0105cym na odtworzeniu i rekonstrukcji najcenniejszych obiekt\u00f3w ma\u0142ej architektury sakralnej z drewna w postaci s\u0142upowych, monolitycznych kapliczek i krzy\u017cy i zaowocowa\u0142 wydawnictwem ksi\u0105\u017ckowym \u201ePejza\u017c Wszystkich \u015awi\u0119tych\u201d \u2013 wsp\u00f3lnym dzie\u0142em P. Wypycha i A. Bia\u0142kowskiego (\u0141\u00f3d\u017a 2012). Omawiana tu publikacja jest ho\u0142dem Autora a tak\u017ce Wydawcy czyli Wojew\u00f3dztwa \u0141\u00f3dzkiego z\u0142o\u017conym Najwi\u0119kszemu i najbardziej znakomitemu z rodu Polak\u00f3w, w setn\u0105 rocznic\u0119 jego urodzin \u2013 \u015bw. Janowi Paw\u0142owi II, naszemu umi\u0142owanemu Ojcu \u015awi\u0119temu, kt\u00f3ry przemierza\u0142 Polsk\u0119, b\u0142\u0105dz\u0105c po jej r\u00f3\u017cnych zak\u0105tkach i gdzie napotyka\u0142 nieod\u0142\u0105czne elementy wro\u015bni\u0119te w naturalny krajobraz naszej Ojczyzny: \u201eTe znaki kulturowe naszej wiary, wznoszone przy rozstajach dr\u00f3g, miedzach \u015br\u00f3dpolnych i granicach, w obr\u0119bie siedzib ludzkich i na odludziu, [a kt\u00f3re] sta\u0142y si\u0119 charakterystycznym elementem krajobrazu polskiej wsi i ma\u0142ego miasteczka\u201d (G. Schreiber). W swojej publikacji Piotr Wypych postanowi\u0142, co uda\u0142o mu si\u0119 znakomicie, ukaza\u0107 nie tylko zewn\u0119trzny wymiar kultury materialnej zakl\u0119tej w kamieniach kapliczek oraz drewnie krzy\u017cy i postaci Frasobliwego. Ukaza\u0142 to, co \u201enasza wiara wprowadzi\u0142a w ojczysty krajobraz [\u00f3w] nadrz\u0119dny porz\u0105dek \u2018boski\u2019, kt\u00f3ry manifestuje si\u0119 w postaci takich obiekt\u00f3w, jak ko\u015bcio\u0142y, kapliczki, krzy\u017ce i cmentarze\u201d (G. Schreiber)<\/em> oraz mogi\u0142y i kurhany. Ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a wydana w formacie in folio<\/em>, w uk\u0142adzie poziomym. Posiada twarde, kolorowe, laminowane ok\u0142adki z motywami krajobrazowo-kapliczkowymi. Jest to publikacja recenzowana i powstawa\u0142a pod okiem konsultanta w osobie cenionego i do\u015bwiadczonego \u0142\u00f3dzkiego etnologa Andrzeja Bia\u0142kowskiego. Projekt graficzny publikacji oraz zamieszczone w niej zdj\u0119cia s\u0105 autorstwa Piotra Wypycha. Cz\u0119\u015b\u0107 albumow\u0105 publikacji poprzedza ponad dwudziestostronicowy tekst odautorski. Ksi\u0105\u017cka, jak dowiadujemy si\u0119 z jej cz\u0119\u015bci opisowej, jest wynikiem blisko trzydziestoletnich docieka\u0144 i wyszukiwani, przeprowadzanych niejednokrotnie w niszach krajobrazu naturalnego i historycznego. Ich efektem jest odkrycie szczeg\u00f3lnego dziedzictwa jakim s\u0105 prezentowane \u201ema\u0142e \u015bwi\u0105tynie natury i kultury\u201d oraz wiary z terenu obecnego Wojew\u00f3dztwa \u0141\u00f3dzkiego, stanowi\u0105ce swoiste zwierciad\u0142a ludzkich los\u00f3w, ojczystej historii, czci Boga i Jego \u015bwi\u0119tych. Autor przedstawi\u0142 typologi\u0119 i nazewnictwo prezentowanych obiekt\u00f3w oraz om\u00f3wi\u0142 motywy fundacyjne ma\u0142ej architektury sakralnej \u201eziemi \u0142\u00f3dzkiej\u201d. Motywy te niekiedy si\u0119gaj\u0105 bardzo zamierzch\u0142ych czas\u00f3w a jeszcze cz\u0119\u015bciej dotykaj\u0105 osobistych prze\u017cy\u0107 i do\u015bwiadcze\u0144, niekiedy bardzo g\u0142\u0119boko skrywanych lub okrytych patyn\u0105 niepami\u0119ci lub zmitologizowania. Niew\u0105tpliwie najbardziej inspiruj\u0105cym motywem by\u0142a wiara, pobo\u017cno\u015b\u0107 i religijno\u015b\u0107 ich fundator\u00f3w i tw\u00f3rc\u00f3w. Nast\u0119pnie Autor wskaza\u0142, \u017ce obecnie istniej\u0105ce na terenie Wojew\u00f3dztwa \u0141\u00f3dzkiego kapliczki, krzy\u017ce i figury przydro\u017cne stanowi\u0105 spu\u015bcizn\u0119 kulturowo-religijn\u0105 si\u0119gaj\u0105c\u0105 g\u0142\u00f3wnie XIX, XX i XXI w., ale trafiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce obiekty z XVIII w. oraz niezmiernie cenne pere\u0142ki z wieku XVII. Nie tylko libell sua fata Habent. Maj\u0105 je tak\u017ce obiekty ma\u0142ej architektury sakralnej. Historia ta zostawi\u0142a na nich swe \u015blady odci\u015bni\u0119te z\u0119bem czasu. Warunki pogodowe, stan konserwacji, przer\u00f3bki i \u201eupi\u0119kszanie\u201d a tak\u017ce wydarzenia historyczne i losowe negatywnie wp\u0142ywa\u0142y niekiedy latami na kamie\u0144, ceg\u0142\u0119 i drewno a nawet i metal, stanowi\u0105ce materia\u0142 budowlany i artystyczny tych obiekt\u00f3w. Wymagaj\u0105 one zatem renowacji, uzupe\u0142nie\u0144 a niekiedy ca\u0142kowitej rekonstrukcji. Autor podkre\u015bla tak\u017ce artystyczne bogactwo i warto\u015b\u0107 tych obiekt\u00f3w i ich wyposa\u017cenia. Porusza tak\u017ce bardzo przykry temat, jakim by\u0142y i poniek\u0105d nadal s\u0105 kradzie\u017ce, grabie\u017ce czy dewastacje tych pomnik\u00f3w wiary, kultury i pi\u0119kna. Osobny fragment komentarza Piotr Wypych po\u015bwi\u0119ci\u0142 osobie i kultowi \u015bw. Jana Paw\u0142a II na \u201eziemi \u0142\u00f3dzkiej\u201d oraz zwi\u0105zanymi z tym obiektami w formie najpierw pomnik\u00f3w, popiersi, tablic i p\u0142askorze\u017ab a nast\u0119pnie, jak to uj\u0105\u0142 Autor, wsp\u00f3\u0142czesnych figur przydro\u017cnych. W Wojew\u00f3dztwie \u0141\u00f3dzkim znajduje si\u0119 aktualnie ok. 90 pomnik\u00f3w \u015bw. Jana Paw\u0142a II czyli ponad 10% wszystkich, jakie wzniesiono na terenie ca\u0142ej Polski. Niekt\u00f3re z tych pomnik\u00f3w stanowi\u0105 prawdziwe dzie\u0142a wsp\u00f3\u0142czesnej sztuki artystycznej. Pierwsze karty albumowej cz\u0119\u015bci publikacji po\u015bwi\u0119cone s\u0105 osobie \u015bw. Jana Paw\u0142a II \u2013 papie\u017ca Polaka (s. 27-51). Kolejny, obszerny fragment albumu po\u015bwi\u0119cony jest maryjnym obiektom szeroko rozumianej ma\u0142ej architektury sakralnej. Obejmuje on strony od 52 do 125. Tematyce chrystologicznej \u2013 w znacznej mierze zwi\u0105zanej z elementami pasyjnymi: krzy\u017ce, \u201eBo\u017ce m\u0119ki\u201d i postaci \u201eFrasobliwego\u201d po\u015bwi\u0119cone s\u0105 fotografie zamieszczone na stronach 127-199. Ostatnia cz\u0119\u015b\u0107, na stronach od 200 do 270 zawiera fotografie obiekt\u00f3w zwi\u0105zanych z kultem \u015bwi\u0119tych Pa\u0144skich i anio\u0142\u00f3w. S\u0105 to g\u0142\u00f3wnie kapliczki dedykowane jednemu \u015bwi\u0119temu lub grupie \u015bwi\u0119tych. Niekiedy zwi\u0105zane s\u0105 te kapliczki z forma szerszego kultu \u2013 np. stoj\u0105 na jakim\u015b szlaku pielgrzymkowym. Gros kapliczek jest zwi\u0105zanych z osob\u0105 \u015bw. Jana Nepomucena \u2013 patrona strzeg\u0105cego przed powodziami i zalewami. Popularno\u015bci\u0105 ciesz\u0105 si\u0119 te\u017c \u015bw. Florian czy \u015bw. J\u00f3zef. W niekt\u00f3rych mo\u017cna tak\u017ce znale\u017a\u0107 motyw chrystologiczny mariologiczny.
Z wieloma przedstawionymi w publikacji obiektami ma\u0142ej architektury sakralnej wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 wydarzenia historyczne maj\u0105ce miejsce na terenie Wojew\u00f3dztwa \u0141\u00f3dzkiego, w mniej lub bardziej odleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci. Potwierdzaj\u0105 je niejednokrotnie napisy na krzy\u017cach, figurach, w kapliczkach, upami\u0119tniaj\u0105ce miejsca zaj\u015b\u0107 i postaci historycznych, fundator\u00f3w, tw\u00f3rc\u00f3w, motyw\u00f3w fundacji, czasu i okoliczno\u015bci ich powstania itp. S\u0105 zatem te kapliczki i krzy\u017ce jak\u017ce wa\u017cnym elementem dziedzictwa historycznego. Wszystkie zamieszczone w albumie fotografie posiadaj\u0105 zwi\u0119z\u0142y spe\u0142niaj\u0105cy swe funkcje informacyjne opis. Pewien niedosyt stanowi w moim odczuciu brak autorskich rysunk\u00f3w niekt\u00f3rych, szczeg\u00f3lnie tych, kt\u00f3re wymaga\u0142y prac rekonstruktorskich, w wykonaniu Piotra Wypycha. Niew\u0105tpliwie ubogaci\u0142yby t\u0119 jak\u017ce warto\u015bciow\u0105, ciekaw\u0105 i potrzebn\u0105 publikacj\u0119. Czytelnikowi, szczeg\u00f3lnie czytelnikowi-tury\u015bcie, wielce pomocn\u0105 by\u0142aby mapka zawieraj\u0105ca oznaczenia, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 w przestrzeni geograficznej prezentowane w publikacji obiekty ma\u0142ej architektury sakralnej. Na podkre\u015blenie te\u017c zas\u0142uguje zar\u00f3wno znakomita, wprost artystyczna, jako\u015b\u0107 fotografii, edytorstwo i narracja w cz\u0119\u015bci opisowej publikacji.<\/p>\n\n\n\n

Ks. Stanis\u0142aw Nabywaniec<\/p>\n\n\n\n

ORCID: 0000-0003-1117-536X Uniwersytet Rzeszowski<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zwyczajne pi\u0119kno \u2013 fotografie Piotra Wypycha<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Piotr Wypych z przymru\u017ceniem oka odwo\u0142uje si\u0119 do koncepcji \u201edecyduj\u0105cego momentu\u201d w fotografii (ukutej przez Cartier-Bressona) \u2013 w jego przypadku decyduje nie tyle przypadkowy moment, ile rozb\u0142ysk wizualnej \u015bwiadomo\u015bci autora, gdy nagle dostrzega i uwiecznia ciekawy uk\u0142ad form czy kontrast \u015bwiat\u0142a i cienia. Pisze Aleksandra Talaga-Nowacka.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce Piotr Wypych widzi czarno-bia\u0142o \u2013 w wielobarwnym otoczeniu potrafi dojrze\u0107 tak\u0105 kompozycj\u0119, kt\u00f3ra najlepiej b\u0119dzie si\u0119 prezentowa\u0142a w\u0142a\u015bnie w odcieniach szaro\u015bci. Graficzne wykszta\u0142cenie na Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie robi swoje (autor jest te\u017c pasjonatem historii, a pracuje w Zespole Park\u00f3w Krajobrazowych Wojew\u00f3dztwa \u0141\u00f3dzkiego). Czasami fotograf \u201eu\u0142atwia\u201d sobie zadanie, robi\u0105c zdj\u0119cia pod s\u0142o\u0144ce \u2013 w\u00f3wczas oko niemal nie widzi kolor\u00f3w, a na pierwszy plan wysuwa si\u0119 silny kontrast \u015bwiat\u0142a i cienia. Czyli czer\u0144 i biel w\u0142a\u015bnie. Wypych kadruje zdj\u0119cia w taki spos\u00f3b, \u017ce te przeciwie\u0144stwa s\u0105 zbalansowane, czer\u0144 nie \u201eobci\u0105\u017ca\u201d uj\u0119cia, tylko nadaje mu dramatyzmu. Czarne s\u0105 malownicze cienie drzew albo sylwetki budynk\u00f3w, czarna jest smuga drogi albo plama wody. Bia\u0142y jest zalegaj\u0105cy \u015bnieg, pole, s\u0142o\u0144ce, bia\u0142e s\u0105 li\u015bcie wodnych ro\u015blin, chmury. I, co zaskakuj\u0105ce, korony drzew \u2013 a to dzi\u0119ki zastosowanym filtrom, nieco odrealniaj\u0105cym krajobraz. Ju\u017c samo ograniczenie do czerni i bieli sugeruje, \u017ce mamy do czynienia nie tyle z dos\u0142ownym obrazem rzeczywisto\u015bci, ile z artystyczn\u0105 kreacj\u0105. Zdj\u0119cia Piotra Wypycha, pokazuj\u0105ce uroki wojew\u00f3dztwa \u0142\u00f3dzkiego, dalekie s\u0105 od poczt\u00f3wkowej stylistyki. A matowo\u015b\u0107 dodaje im szlachetno\u015bci. Wydaje si\u0119, \u017ce artystyczny walor wybrzmia\u0142by jeszcze lepiej, gdyby artysta zrezygnowa\u0142 ze wskazywania w tytu\u0142ach miejsc, w kt\u00f3rych wykona\u0142 zdj\u0119cia. A najlepiej \u2013 w og\u00f3le ich nie opisywa\u0142, by nic nie odci\u0105ga\u0142o uwagi widza od przedstawienia. Tytu\u0142y: \u201eTama zbiornika sulejowskiego\u201d i \u201eUprawa pod Sieradzem\u201d, nadane jednym z najciekawszych (moim zdaniem) pod wzgl\u0119dem artystycznym zdj\u0119\u0107 na wystawie \u2013 si\u0119gaj\u0105cych do tradycji abstrakcji geometrycznej czy eksperymentalnej fotografii z pocz\u0105tku XX wieku \u2013 psuj\u0105 efekt. Tytu\u0142 \u201e\u015awiat\u0142o rozprasza mrok\u201d pod trzecim zdj\u0119ciem z tej serii tak\u017ce nie jest potrzebny.

Autorowi nie jest obce abstrakcyjne postrzeganie. Seria \u201eDecyduj\u0105cy moment\u201d obrazuje wycinki pejza\u017cu ze zbiornikami wodnymi, gdzie plamy czerni zamarzni\u0119tej wody wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 ciekawe kompozycje z plamami bieli \u015bniegu.

Interesuj\u0105ce s\u0105 fotografie z przydro\u017cnymi figurami \u015bwi\u0119tych, kt\u00f3re autor traktuje z szacunkiem i czu\u0142o\u015bci\u0105. Udaje mu si\u0119 odda\u0107 nastr\u00f3j czuwania \u015bwi\u0119tych nad powierzon\u0105 im okolic\u0105. Z kolei sfotografowane pod s\u0142o\u0144ce i spowite \u015bwietlnymi flarami anio\u0142y z ko\u015bcielnego ogrodzenia staj\u0105 si\u0119 tajemniczymi pos\u0142a\u0144cami z innego \u015bwiata.

Oszcz\u0119dny \u201eKrajobraz z okolic Wolborza\u201d \u2013 czarne s\u0142upy elektryczne organizuj\u0105ce bia\u0142\u0105 pustk\u0119 \u2013 pokazuje surowe pi\u0119kno zwyczajno\u015bci. I to jest sedno tw\u00f3rczo\u015bci Piotra Wypycha: zauwa\u017canie urody zwyczajnych element\u00f3w codzienno\u015bci. Aleksandra Talaga-Nowacka<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Krajobrazy nie\/rzeczywiste<\/strong><\/em>
Od pocz\u0105tku jej istnienia traktowano fotografi\u0119 jako zatrzymanie, uchwycenie chwili. Podoba\u0142a si\u0119 jej wiarygodno\u015b\u0107, rzeczowo\u015b\u0107 obrazu i konkretno\u015b\u0107 form.
Pozwala\u0142a skupi\u0107 si\u0119 na detalach. Szczeg\u00f3lnie intryguj\u0105 XIX-wieczne zdj\u0119cia miast, zatrzymane w bezruchu, wyludnione, skupione na architekturze, dokumentuj\u0105ce detal, ale i bezruch li\u015bci na drzewach. Ta urokliwa statyka wynika\u0142a oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c z \u00f3wczesnych niedoskona\u0142o\u015bci technicznych, zwi\u0105zanych z na\u015bwietlaniem obrazu. Malarstwu wieszczono w\u00f3wczas koniec i zapomnienie, ale tak si\u0119 oczywi\u015bcie nie sta\u0142o. A wr\u0119cz przeciwnie, nast\u0105pi\u0142o wzajemne o\u017cywienie, przekraczanie granic. Rodzi\u0142y si\u0119 nowe inspiracje, zach\u0119ta do rozwoju styl\u00f3w i poszukiwania nowo\u015bci. Dlaczego o tym pisz\u0119, w kontek\u015bcie prac fotograficznych Piotra Wypycha, przytoczone powy\u017cej fakty przecie\u017c oczywi\u015bcie znamy? Bo w jego przypadku te\u017c mamy ten szlachetny spok\u00f3j, bezruch, zatrzymanie, zawieszenie na granicy chwili i trwania, a do tego czarno-bia\u0142\u0105 form\u0119, przywodz\u0105c\u0105 na my\u015bl historyczne kanony oraz kontekst fotografii krajobrazowej o du\u017cych walorach malarskich i estetycznych. Mamy tu jeszcze co\u015b, czego w ostatnim czasie szczeg\u00f3lnie nam brak, w gonitwie, p\u0119dzie codzienno\u015bci, szybko\u015bci mijaj\u0105cych dni. Tu mo\u017cna odnale\u017a\u0107 skupion\u0105 prostot\u0119 form i niezm\u0105con\u0105 cisz\u0119. Nie zapominajmy te\u017c o inspiracjach p\u0142yn\u0105cych z fotografii w kierunku malarstwa, kt\u00f3re odkry\u0142o ulotno\u015b\u0107, zmienno\u015b\u0107, chwilowo\u015b\u0107, oczywi\u015bcie ju\u017c nasuwaj\u0105 si\u0119 skojarzenia z malarskimi nurtami. W przypadku prezentowanych fotografii mamy wyra\u017anie widoczne po\u0142\u0105czenie wykszta\u0142cenia i pracy zawodowej Autora, zwi\u0105zanego zar\u00f3wno z przyrod\u0105, jak i z grafik\u0105. Dbaj\u0105cego o fotograficzn\u0105 precyzj\u0119 kadru i niezapominaj\u0105cego o malarskiej wra\u017cliwo\u015bci na zmienno\u015b\u0107; \u0142\u0105cz\u0105cego przyrodnicz\u0105 wiedz\u0119 i szacunek dla jej ulotnego pi\u0119kna. Dzi\u0119ki fotografii mo\u017cna je zatrzyma\u0107. I jeszcze, odrywaj\u0105c si\u0119 od naszych przyzwyczaje\u0144, dotycz\u0105cych krajobrazowych widok\u00f3w, Autor, za pomoc\u0105 plastycznego j\u0119zyka, otwiera nas na formy niemal abstrakcyjne, oderwane od klasycznego pejza\u017cu. Nakazuje nam skupi\u0107 si\u0119 na organicznych, p\u0142ynnych kszta\u0142tach, odrobi\u0107 lekcje form abstrakcyjnych. Wzajemnie przenikaj\u0105cych si\u0119, intryguj\u0105cych, zabieraj\u0105cych widza w wieloznaczno\u015b\u0107 uk\u0142ad\u00f3w i skojarze\u0144. P\u0142ynne, niemal abstrakcyjne formy, poruszaj\u0105 nasz\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 i wyobra\u017ani\u0119.
A je\u015bli potraktujemy fotografi\u0119 niczym malarstwo, jej p\u0142ynne, przenikaj\u0105ce si\u0119 formy, kontrasty, nasycenie szaro\u015bci\u0105, zdarzenie dynamicznych linii i rozmytych plam, jako wewn\u0119trzn\u0105, wizualn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na kompozycje i formy, uwidaczniaj\u0105ce si\u0119 w motywach przyrody \u2013 co w\u00f3wczas odkryjemy w pracach Piotra Wypycha? Umiej\u0119tno\u015b\u0107 wyboru motywu, doboru kompozycyjnego uk\u0142adu, kadru, z jego uporz\u0105dkowanym zbiorem element\u00f3w, raz zr\u00f3wnowa\u017conych i zatrzymanych, to zn\u00f3w dynamicznych i zmiennych, uchwyconych, zdawa\u0142oby si\u0119, tylko na ten kr\u00f3tki moment zwolnienia migawki. To szczeg\u00f3lnie cenne i intryguj\u0105ce aspekty Jego fotografii. Fascynuj\u0105ce, sprawiaj\u0105ce wra\u017cenie ruchu s\u0105 zdj\u0119cia tafli wody, kt\u00f3ra, \u015bcinana mrozem, zdaje si\u0119 drga\u0107 bia\u0142\u0105 plam\u0105 na ciemnym tle, rozlewa si\u0119, wibruje przed oczami, delikatnie pulsuje. Bo w przyrodzie nigdy nie ma sta\u0142o\u015bci, jest nieustanna przemiana, dziej\u0105ca si\u0119 na granicy \u017cycia i \u015bmierci, ruchu, ale i wiecznego istnienia. Jest w fotografii przyrody ta niezwyk\u0142a magia jej istnienia, prze\u017cywania obecno\u015bci, kt\u00f3ra rozci\u0105ga si\u0119 przed i po ludzkim, jednostkowym \u017cyciu. Do\u015bwiadczamy jedynie momentu kr\u00f3tkiej obecno\u015bci. Jednak dzi\u0119ki fotografii mo\u017cna go zatrzyma\u0107 w czasie, uwi\u0119zi\u0107 w kadrze. Intryguje mnie ten decyduj\u0105cy moment, oczywi\u015bcie znamy to poj\u0119cie, jego koncepcje, okre\u015blone przez Henri Cartier Bressona, zar\u00f3wno pod k\u0105tem doboru motywu, chwili, tej w\u0142a\u015bciwej \u2013 spe\u0142niaj\u0105cej oczekiwania artysty, ale i utrwalonego w czasie momentu. Rozumiem to jako dob\u00f3r przez Autora w\u0142a\u015bciwego momentu, kt\u00f3ry nigdy si\u0119 ju\u017c nie powt\u00f3rzy. Oto zastyganie przemian natury, wydobywanie jednorazowej chwili. W zaprezentowanych na wystawie fotografiach \u015bwietnie to wida\u0107. Wybrany przez Autora kadr, ju\u017c nigdy si\u0119 nie powt\u00f3rzy. Splata si\u0119 to bardzo ciekawie z rozumieniem czasu, zar\u00f3wno na spos\u00f3b filozoficzny, jako zmienno\u015b\u0107 i niepowtarzalno\u015bci zjawisk Natury,jak i konceptualny. A mo\u017ce w tego rodzaju fotografii jest co\u015b z medytacji? Dostrzeganie obecno\u015bci w danej chwili, konkretnym momencie, odczuwaniu tera\u017aniejszo\u015bci (a w przypadku fotografii utrwaleniu jej na zdj\u0119ciu, zatrzymaniu w wiecznym teraz)? Sp\u00f3jrz na te zdj\u0119cia i zanurz si\u0119 w nich, b\u0105d\u017a w danej chwili. B\u0105d\u017a uwa\u017cny! Prezentowane prace, poza kontekstami \u0142\u0105cz\u0105cymi je z histori\u0105 i teori\u0105 fotografii, koncepcjami pejza\u017cu i Natury w sztuce, malarstwem form, ich niepokojem, przenikaniem i zmienno\u015bci\u0105, a\u017c po abstrakcj\u0119, maj\u0105 jeszcze jeden bardzo interesuj\u0105cy wymiar, istotny w kontek\u015bcie XXI wieku \u2013 s\u0105 swoist\u0105 medytacj\u0105. Jest w nich droga do wyciszenia i spok\u00f3j, skierowanie si\u0119 ku Naturze. Ona zachwyca, ale pozwala te\u017c na skupienie i zatrzymanie w rozci\u0105gni\u0119tym w czasie TERAZ. Jest w tych fotografiach co\u015b, czego nam tak bardzo w ostatnim czasie brakuje. Obecno\u015b\u0107 w tera\u017aniejszo\u015bci, kt\u00f3ra, cho\u0107 przemijaj\u0105ca, pozwala na g\u0142\u0119bok\u0105 refleksj\u0119 odnosz\u0105ca si\u0119 do wieczno\u015bci Natury i jej zmiennej trwa\u0142o\u015bci. Fotografia pozwala uchwyci\u0107 to, co umyka ludzkiemu oku, zatrzyma\u0107 ulotny moment przemiany, w kt\u00f3rym zawiera si\u0119 zmienno\u015b\u0107 jej wiecznego trwania.
Ewa Ga\u0142\u0105zka<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kapliczki, krzy\u017ce i figury przydro\u017cne wojew\u00f3dztwa \u0142\u00f3dzkiego w fotografii Piotra WypychaKapliczki, krzy\u017ce i figury przydro\u017cne wojew\u00f3dztwa \u0142\u00f3dzkiego w fotografii Piotra Wypycha.Piotr Wypych, to osobowo\u015b\u0107 bardzo bogata. Pod wzgl\u0119dem wyuczonego i wykonywanego zawodu to przede wszystkim le\u015bnik, zafascynowany pi\u0119knem przyrody i ojczystego krajobrazu. Po drugie, to r\u00f3wnie\u017c dyplomowany artysta grafik, kt\u00f3ry uczy\u0142 si\u0119 przenosi\u0107 na papier […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-270","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/piotrwypych.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/270","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/piotrwypych.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/piotrwypych.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrwypych.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piotrwypych.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=270"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/piotrwypych.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/270\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/piotrwypych.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=270"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}